Odlagalište Čerkezovac na Trgovskoj gori može indirektno uticati na podzemne vode u Federaciji Bosne i Hercegovine, a posebno u Republici Srpskoj, prije svega putem površinskih voda, potoka i potencijalnog zagađenja rijeke Une, upozorio je u razgovoru za Fenu direktor Federalni zavod za geologiju Vedad Demir.
Demir podsjeća da Federalni zavod za geologiju, na osnovu Zaključka Vlade Federacije BiH iz 2023. godine, provodi niz aktivnosti vezanih za geološka i hidrogeološka istraživanja u kontekstu planiranog zbrinjavanja radioaktivnog otpada na lokaciji Trgovska gora. U okviru tih aktivnosti završena je Osnovna geološka karta razmjere 1:100.000, list Bosanski Novi, sa pratećim tumačem, te je izrađen Program hidrogeoloških istraživanja šireg područja Trgovske gore na teritoriji Federacije BiH.
Tokom dosadašnjih istraživanja definisana su osnovna geomorfološka obilježja prostora, identifikovani najvažniji vodotokovi, analizirane hidrometeorološke karakteristike područja, kao i ključne geološke, strukturno-tektonske i hidrogeološke osobine terena. Prema riječima Demira, na sadašnjem stepenu istraženosti odlagalište radioaktivnog otpada Čerkezovac nalazi se u pretežno nepropusnom geološkom kompleksu karbonske starosti, zbog čega se procjenjuje mala vjerovatnoća direktne infiltracije zagađujućih materija u podzemlje i neposrednog zagađenja podzemnih voda u Federaciji BiH.
Ipak, Demir naglašava da rizik ne treba posmatrati isključivo kroz direktne procese. Uticaj odlagališta Čerkezovac na podzemne vode u Federaciji Bosne i Hercegovine, a posebno u Republici Srpskoj, moguć je indirektno, preko površinskih voda i potoka, te eventualnog zagađenja rijeke Une. Potoci sa područja Trgovske gore u Hrvatskoj ulijevaju se u Unu, koja dalje prihranjuje izvorišta pitke vode u Bosanskom Novom u Republici Srpskoj. Istovremeno, dio potoka sa padina Trgovske gore uz samu granicu sa Hrvatskom ponire u kraški prostor Federacije BiH, što otvara realnu mogućnost njihovog uticaja na izvorišta vode za piće, pitanje koje će biti u fokusu budućih hidrogeoloških istraživanja.
Federalni zavod za geologiju planira da tokom 2026. godine izradi Projekat detaljnih hidrogeoloških istraživanja, kojim bi bili precizno projektovani geološki, strukturno-tektonski, hidrogeološki, hidrološki i hidrotehnički istražni radovi s ciljem pouzdanog utvrđivanja stvarnog uticaja odlagališta Čerkezovac na podzemne vode u Federaciji BiH. Nakon izrade projekta, istražni radovi bi se provodili u skladu sa važećim zakonskim propisima.
Demir ukazuje i na ozbiljna ograničenja s kojima se istraživači suočavaju na terenu. U prostornom obuhvatu istraživanja u Federaciji BiH evidentiran je veoma nizak stepen dosadašnje geološke i hidrogeološke istraženosti, prisutna je kontaminiranost prostora minsko-eksplozivnim sredstvima, a dodatnu komplikaciju predstavlja i neposredna blizina granice sa Republikom Hrvatskom.
U međuvremenu, Hrvatski sabor je 15. decembra usvojio Zakon o izgradnji centra za zbrinjavanje radioaktivnog otpada na Trgovskoj gori. Prema Nacionalnom programu provedbe Strategije zbrinjavanja radioaktivnog otpada, koji je Vlada Hrvatske donijela krajem 2018. godine, Trgovska gora i kasarna Čerkezovac predviđeni su kao lokacija dugoročnog skladišta nisko i srednje radioaktivnog otpada, uključujući otpad iz Nuklearne elektrane Krško, kao i radioaktivni otpad nastao na području Hrvatske.
Planirana lokacija skladišta udaljena je oko 800 metara zračne linije od granice Bosne i Hercegovine i približno jedan kilometar od vodozahvata opštine Bosanski Novi, iz kojeg se pitkom vodom snabdijeva oko 15.000 stanovnika.
RTVSlon/ASinfo
